ماهها پيش از شروع هفدهمين دوره مسابقات فوتبال جام جهاني ،۲۰۰۲ اخبار مربوط به اين رقابتها و تيم هاي شركت كننده در آن مورد توجه رسانه هاي گروهي قرارگرفت و هر چه به زمان شروع ديدارهانزديك مي شديم، تب اين مسابقات بالاتر مي رفت، بطوري كه رفته رفته، جام جهاني از نگاه ويژه رسانه ها برخوردار شده و مجال زيادي براي خودنمايي در گزارش، اخبار و تحليل هاي رسانه ها پيدا كرد.
حال بايد ديد نقش رسانه ها در همه گيري جام جهاني را چگونه مي توان ارزيابي كرد و اينكه چه عواملي باعث گرايش بيش از حد رسانه هاي نوشتاري و گفتاري به فوتبال مي شود و اين گرايش چگونه اين جاذبه بين المللي را به وجود آورده است. در ميان گذاشتن اين مهم با دست اندركاران رسانه ها مي تواند اهميت نقش رسانه ها در پوشش خبري ـ تصويري مسابقات را نمايان سازد. كاري كه از سوي رسانه هاي داخلي نيز با اقبال زياد مواجه شد و به منزله يك نياز ضروري در ايام برگزاري ديدارهاي جام هفدهم گسترش يافت.
سيما؛ بي احترامي به رسانه هاي مكتوب ـ اهانت به خودسيما
منوچهر زندي دبيركل انجمن نويسندگان، خبرنگاران و عكاسان ورزشي در اين باره چنين مي گويد: «رسانه ها نقش بسيار مهمي در شكل گيري اين رويداد بزرگ داشته اند به طوري كه تمام جهان تحت تأثير آن قرارگرفته و هر روز كه از عمرش مي گذرد اين نقش مهمتر مي شود. اين جام، مثل همه رويدادها با حمايت رسانه ها تبديل به رويدادي مهم و جهاني شده و به تبع آن فوتبال به صنعتي پولساز تبديل شده است. در ارتباط با آثار و تبعات حضور رسانه ها دراين وادي نيز مي توان گفت اين حضور باعث شده است تيم هاي بزرگ در امنيت نباشند و تيم هاي كوچك آموزشهاي لازم را ديده و خود را به سطح تيم هاي بزرگ برسانند.»
وي مي افزايد: «درصد زيادي از درخشش تيم هاي كوچك و در خطر بودن تيم هاي بزرگ مربوط به فعاليت رسانه ها است كه نقش آموزش و هدايت را برعهده گرفته اند. درواقع رسانه ها موجب انتقال فوتبال مدرن از جهان اول به جهان سوم شدند و به همين خاطر مي بينيد در مسابقات جام جهاني ۲۰۰۲ اسامي بازيكنان بزرگي چون زيدان، فيگو و … عوض شده و به نام هاي «حسن ساس»، «ديوپ»، «آن يون هوان» و … تبديل مي شوند. پيدايش اين امر، حاكي از نقش «بي بروبرگرد» رسانه ها است. از طرفي در همه ابعاد، رسانه ها ذينفع بودند و اگر رسانه ها پايشان را از اين رقابتها كنار بكشند، ديگر مسابقات بسيار پراهميت نخواهد بود.»
از ديد دبيركل انجمن ورزشي نويسان در بحث نقش رسانه هاي داخلي در همه گيري جام جهاني، اين بار نقش راديو و تلويزيون بسيار قابل توجه بود. البته در بعد پخش مسابقات كار ارزنده اي صورت گرفت ولي در بعد فني جاي نگراني وجود دارد. چرا كه به عقيده زندي، به كارگيري افرادي كه شايسته حضور در اين برنامه ها نبودند نه تنها بي احترامي به كارشناسان رسانه هاي مكتوب تلقي مي شود بلكه اهانت به همكاران خودي تلويزيون مثل ميرزايي، فردوسي پور و خياباني قلمداد مي شود. آن هم در شرايطي كه جامعه فوتبال نويسان انجمن مذكور از مرز ۲۰۰ نفر مي گذرد و حتي يكي دو نفر از آنان به عنوان كارشناس در برنامه هاي تلويزيوني حضور نيافتند. به عقيده زندي، وسيع شدن طرفداران فوتبال در جهان باعث معطوف شدن توجه به جام جهاني شده و تنها شامل حال ما نمي شود ضمن اينكه در هيچ كجاي جهان هيچ مسابقه اي در اين سطح و به صورت تك رشته اي نمي تواند با فوتبال جام جهاني برابري كند. تنها بازيهاي المپيك است كه چنين توجهاتي را به خود جلب مي سازد.
رسانه ها ۳ ميلياردنفر را تحت پوشش قراردادند
دكتر عبدالحميد احمدي معاون فرهنگي جهاد دانشگاهي، به طريقي ديگر وارد اين بحث مي شود؛ «اينكه رسانه اي درارتباط با مسابقات جام جهاني فعاليت نكند، منجر به حضور جمع كوچكي كه توان حضور در ورزشگاهها را براي انجام مسابقات دارند، خواهد شد. درواقع، مجموعه ديگري امكان استفاده و درگير شدن را نخواهند داشت. براساس آماري كه گرد آورده ام در حد فاصل هفده دوره جهام جهاني (۱۹۳۰ـ۲۰۰۲) به طور كل جميتي حدود ۲۸ ميليون نفر از مسابقات ديدن كرده اند و به طور متوسط در هر مسابقه حدود ۴۵ هزار تماشاچي حضور داشتند. در جريان مسابقات جام جهاني ۲۰۰۲ هم حدود ۳ ميليون نفر مسابقات را به تماشا نشستند. كه اين خود حكايت از فعاليت رسانه ها در جهت افزايش مخاطبين به ميزان هزار برابر شده است. چرا كه بيش از ۳ ميلياردنفر از طريق پخش تلويزيوني رقابتها، اينترنت و رسانه هاي مكتوب در جريان بازيهاي فوق قرارگرفتند. از همين رو جهاني شدن ورزش مديون كار رسانه ها و تأثيرگذاري آنها است كه غيرقابل اغماض و انكارناپذير است.»
وي مي افزايد:»بنابر آمار ارائه شده از سوي كميته رسانه هاي فيفا، ۱۲ هزارنفر در مديا (مركز خبري كره و ژاپن) براي انتقال اخبار و تصاوير بازيها پذيرش شدند كه از اين تعداد ۳۳۰۰ نفر خبرنگار و روزنامه نگار، ۳۰۰۰ نفر تهيه كننده و گزارشگر، ۵۰۰۰ نفر عوامل فني و ۹۰۰ نفر عكاس بودند كه اگرچه تعدادشان نسبت به تماشاگران حاضر، كم بود ولي حاصل كارشان، ۳ ميلياردنفر را تحت پوشش قرارداد. در مجموع، اعتقادم براين است كاري كه رسانه ها و عوامل فعال و به طور مشخص روزنامه نگاران، خبرنگاران و عكاسان انجام مي دهند كاري حساس، مهم و ارزشمند است و حاصل آن توسعه و جهاني شدن ورزش است. ضمن اينكه اين خود، باعث نقش آفريني دربخشهاي اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي مي شود. از همين رو و با توجه به تأثيرگذاري رسانه ها در افكار عمومي، بايد به آنها بيشتر توجه كنيم تا توانمنديها و قابليتهاي لازم را بيابند. مخصوصاً در بخش تحليلي وفني.
از ديد دكتر احمدي، ابتدا رسانه ها، بايد خودشان شناخت پيدا كنند و بعد در جهت دهي به افكار عمومي گام بردارند. از طرفي انعكاس رويدادهاي جام جهاني در سطحي وسيع موجب درگير شدن بخش زيادي از جوانان شد كه دربردارنده نكات آموزنده با تأثيرگذاري مستقيم بود. به عقيده وي، فوتبال به خاطر جذابيت ها و مشخصات بازي و اينكه افراد حاضردر زمين بايد از وجودشان مايه بگذارند، مورد توجه بيشتري قراردارد و رسانه ها نيز به اين جذابيت دامن زده و در جهت همه گيري و جلب توجه مخاطبان گام برمي دارند. به طور كل هم فوتبال از قابليتهاي رسانه ها استفاده مي كند و هم رسانه ها از جاذبه فوتبال بهره مي گيرند. اين روند موازي موجب قرارگيري فوتبال در دل جامعه شده است.
راهكارهايي براي رشد فوتبال
محمدرضا ميرزاييان سردبير بخش ايرنا ورزشي، در اين خصوص نظر ديگري دارد؛ «چه بخواهيم، چه نخواهيم، فوتبال عامه پسند و فراگير است. در دنيا و ايران با توجه به اين مسأله، رسانه ها نگاه ويژه اي به فوتبال دارند و اين خود نشان از جايگاه رفيع فوتبال در سطح جهان و حتي كشور ما دارد. البته در جام جهاني ۲۰۰۲ بيش از حد متعارف به آن پرداخته شد. به طوري كه سه شبكه تلويزيوني به طور همزمان اقدام به پخش مسابقات كردند كه باعث گيج شدن بينندگان مي شد. چه خوب بود با توجه به اختلاف زماني ما با كشورهاي كره و ژاپن، اين مسابقات در ساعات مختلف پخش مي شد. بهتر بگويم اين كار برنامه ريزي شده نبود و يك بازي را ۳ كانال آناليز مي كردند. با اين وصف نكات آموزنده اي در اين بازيها وجود داشت كه اميدوارم جامعه فوتبال اعم از مربي، داور، بازيكن و حتي تماشاگر اين نكات را به خوبي به كار گرفته باشند. آنچه مسلم است اگر ما با ديد عميق به مسائل نگريسته و از نكات فني الهام بگيريم، مي توانيم شاهد رشد فوتبالمان باشيم.»
وي مي افزايد: «نقش رسانه ها در تمامي ابعاد سازماندهي، مديريتي، داوري و … نقشي انكارناپذير است و رسانه ها بايد ديدي قوي و كارشناسانه نسبت به اين نوع رويدادها داشته باشند. حال كه پرونده مسابقات هم بسته شده است بياييم نكات آموزنده اين رقابتها را ادامه دهيم تا جامعه فوتبال درس بگيرد.
زماني، ژاپن حريف تمريني ما محسوب مي شد اما ۱۰ سال پيش كه فوتبال حرفه اي را ژاپني ها راه اندازي كردند، به نقطه خوبي رسيدند و سال آينده ديگر ما حريف اين تيم نخواهيم بود. بايد آستين همت را بالا بزنيم و چندين نكته را لحاظ كنيم: ۱ـ ليگ را واقعاً حرفه اي كنيم ۲ـ به دور از شعار و حرف در جهت انتقال تشكيلات و سازماندهي به فوتبال خودمان بكوشيم ۳ـ وقتي مي توانيم تيم ملي خوب داشته باشيم كه از ليگ حرفه اي خوب بهره ببريم ۴ـ در جهت شناسايي استعدادها و پرورش آنها گام برداريم ۵ـ فوتبال ما از اقبال عمومي برخوردار است و بايد از اين موضوع استفاده كنيم. ما نبايد خود را فريب داده و اشتباهات قبلي را تكرار كنيم.
|
|
دكتر عبدالحميد احمدي- صدر الدين كاظمي
|
كم اهميت شمردن جام جهاني ناشي از ديد غيرحرفه اي است
صدرالدين كاظمي مفسر كشتي و مديرمسؤول روزنامه روز ورزش، نظري متفاوت از ديگران دارد؛ «خود جام جهاني آنقدر بزرگ است كه افكار عمومي را مشغول مي كند و اين مسابقات چندان تابع رسانه هاي گروهي نيست. درواقع جام جهاني رسانه ها را مجبور به تبعيت و پوشش خبري ديدارها مي كند. البته رسانه ها از دور اول تا هفدهم در جهت شكل گيري افكار عمومي نقش داشته اند. مثلاً ۴۰ سال پيش توجه مردم به اين رقابتها كمتر بود و رسانه ها كمتر بدان مي پرداختند. ولي امروز افزايش تكنولوژي و سهولت در ارسال اخبار و عكسها باعث جلب توجه بيشتر افكار عمومي شده است.»
وي مي افزايد: «از طرفي بي تفاوتي و كم اهميت شمردن اين رقابتها ناشي از ديد غيرحرفه اي است. علاوه بر اين مسابقات ديگر از اهميت جام جهاني فوتبال برخوردار نيستند چرا كه محبوبيت فوتبال بيشتر است و به مدت دو سال همه چيز را تحت الشعاع خود قرارمي دهد. البته موارد ديگري هم وجود دارد كه مي توانددر بعد همه گيري مورد توجه قرار گيرد مثلاً اگر در كشتي جهاني و المپيك ايراني ها خوب كار كنند، مي توانند اخبار اين مسابقات را زياد پوشش دهند.
اينكه مي بينيم اگر كره يك بازي را مي برد و ايرانيها نسبت به اين موضوع حساسيت نشان مي دهند بدان خاطر است كه تفكر ما آسيايي شده و دو سال تحت تأثير اين بازيها قرارداشته است.
نقش پررنگ رسانه ها در پيشرفت ورزش
مسعود اسكويي گوينده و مسؤول روابط عمومي شبكه ورزش راديو با برشمردن كارهاي صورت گرفته توسط اين شبكه در ايام برگزاري جام جهاني و حتي قبل از آن، همه گير شدن اين شبكه را مورد توجه قرارداده و مي گويد: «در همين راستا ۳ شبكه تلويزيوني هم به صورتي گسترده وارد عمل شده و كار خيلي بزرگي توسط صداوسيما صورت گرفت به طوري كه شنونده ها و بيننده ها كاملاً در جريان رويدادها قرارگرفتند. البته مطبوعات هم به صورت مفصل، اخبار و رويدادهاي مربوط به اين بازيها را پوشش دادند و حتي ويژه نامه جداگانه اي به جام جهاني اختصاص دادند. اين روند هنوز ادامه دارد و ما در مطبوعات و تلويزيون باز هم شاهد اخباري در اين خصوص هستيم. به طور كل رسانه ها درارتباط با جام جهاني نقشي مؤثر، مفيد و كامل داشتند. چرا كه مثلاً شبكه جوان راديو در جريان مسابقات جام جهاني ،۱۹۹۸ تمامي مسابقات را پخش نكرد و صرفاً بازيهاي تيم خودمان و ديدارهاي پاياني راپخش كرديم. اما اين بار با توجه به راه اندازي شبكه ورزش راديو، كار وسيع تر شده بود و در مجموع نقش رسانه ها پررنگ تر شد.
وي مي افزايد: به عقيده من، اين روند صحيح است و چه خوب است كه همين كار را ما براي بازيهاي آسيايي پوسان با توجه به حضور تيم هاي مان انجام دهيم. در مورد به چشم نخوردن اين نقش درارتباط با ساير رشته هاي ورزشي نيز بايد بگويم، انجام اين كار به دليل جذابيت فوتبال است اما چه خوب است كه اين نقش را در فوتبال از ۹۰ درصد به ۵۰ درصد رسانده و ۱۰ درصد را به كشتي و مابقي را به ساير رشته ها اختصاص دهيم. آنچه مسلم است مابايد فدراسيونها را تكان بدهيم و در همين ارتباط فعاليتهاي مسؤولان و ورزشكاران رشته هاي مختلف را بازگو كرده و سپس آنها را مورد انتقاد قراردهيم. آنها هم وقتي نگاهها را متوجه خود ببينند، به فعاليت مي پردازند. براين اساس، رسانه ها نقش بزرگي در پيشرفت ورزش دارند و ما نبايد همه اش نيمه خالي ليوان را ببينيم.
